Hayvan Deneyleri Ne Kadar Yararlı?

British Medical Journal'da yayımlanan bir makale, özellikle de ilaç üretim çalışmaları kapsamında, hayvanlar üzerinde yapılan deneyler ve hayvanlar üzerindeki modellerin, insanlardan alınan sonuçlarla nadiren tutarlı ve insan sağlığına katkılarının da çok sınırlı olduğu iddiasındadır.

Ancak bu, hayvan hakları savunucularının paralel yöndeki görüşlerinin ve bu konudaki etik tartışmaların ötesinde bir iddiadır. Makalenin yazarları, attıkları adımın, bu sorunun bilimsel ve sayısal cevabını bulma konusunda atılan ilk adım olduğunu da savunuyor. Hayvanlarla çalışan her bilim insanının da, çalışmasını bu açıdan yeniden değerlendirmesini istiyorlar. Vurguladıkları bir başka nokta ise, hayvan araştırmalarının, insanlı denemelere uyarlanmasındaki sorun ve hatalardır.

İlkesel ve ayrıntılı olarak araştırmacıların uyguladıkları yöntem, kabaca, hayvan modellerinden yola çıkılarak geliştirilen tedavilerin, insanlarla yapılan klinik denemelerle ne derecede tutarlı olduğunu karşılaştırmalı olarak incelemektir. Çok sayıda hayvan ve insanlı deneme çalışmalarından edindikleri verilerle; kafa travması, felç, kemik erimesi gibi durumlar için geliştirilen altı ilacın etkilerini, ayrıntılı biçimde ele almışlardır. İnceledikleri örneklerde, hayvan-insan denemesi uyumluluğunun son derece değişken olduğunu gözleyen araştırmacılara göre; sözgelimi kortikosteroid türü ilaçların kafa travması tedavisinde etkisi, hayvanlarda olumlu, insanlardaysa hiç bir olumlu etkisi yoktur. Felç hastalarının tedavisi için denenen tirilazad adlı ilaç için alınan sonuçlar da benzerdir.

Tabii uyuşan sonuçlar yok değil. Araştırmacıların vurguladıkları bir başka noktaysa, hayvan modelleriyle yapılan çalışmaların çoğunun "düşük kaliteli" oluşu. İkinci bir gözlem, yayımlanan araştırmaların uyumluluk açısından sınıfı geçmiş olanlarını içerdiği ve ancak başarısız çalışmaların çoğunlukta olmasına rağmen, doğal olarak bilimsel literatüre yansımadıkları şeklindedir. Olumsuz sonuçlarsa, araştırmacılara göre kısmen önyargı, kısmen rastlantısal hatalar, kısmen de modelin kendisinin temsil potansiyelinin düşüklüğünden kaynaklanıyor.

Tabii, söz konusu makaleden bağımsız olarak, konuyla ilgili başka temel görüşler de var. Bunlardan gündemde en fazla olanı ise, deneylerin, bunca hayvanın çektiği işkenceye değip değmediğini sorgulayarak, hayvan kullanımı dışındaki seçeneklerin varlığını vurgulayan görüştür. Nature dergisinin 14 Aralık tarihli sayısında da, hayvan araştırmaları konusuna özel bir bölüm ayrılmıştır.


Bilim ve Teknik, Ocak 2007 (EMl-British Medical Journal, 18 Aralık 2006)