ALTIN İYONLARININ ÇARPIŞTIRILMASINDAN ORTAYA ÇIKAN EVRENİN İLK HALİ:
"MÜKEMMEL SIVI"

Amerika'nın Enerji Bakanlığına bağlı, Brookhaven Ulusal Laboratuarında, Relativistic Ağır İyon Çarpıştırıcısı (RHIC)de, araştırma yapan 4 grup şu açıklamayı yaptılar:

"Atom çekirdeğinin temel parçacıkları olan quarklar ve gluonlardan, maddenin daha sıcak ve daha yoğun bir halini elde ettik. Ancak bu, zannedildiğinden biraz daha farklı ve daha dikkate değer bir durum ortaya çıkardı. RHIC'in, ağır iyon çarpıştırıcısında, ortaya çıkan bu madde, beklenenin aksine, serbest quark ve gluonların, 'gaz halinde' değil, daha çok 'sıvıya benzer' di."

Dr. Orbach:

"Asıl şok edici olan ise, RHIC'de, altın iyonlarının çarpışmasından meydana gelen ve gazdan çok sıvıya benzeyen maddenin, bu yeni halinin, bize 'evrenin ilk mikrosaniyelerindeki derin içyapıyı' gösteriyor olmasıydı. RHIC'deki işlemlere, büyük ilgi duyulmasının bir sebebi de, çarpıştırıcının sonuçları ile sicim teorisi metotlarını kullanan hesaplamalar arasında, bir bağlantı ortaya çıkması oldu. Sicim teorisi, Evren'in temel özelliklerini, 3 uzaysal+1 zaman boyutuna ilave olarak, 10 boyut kullanarak açıklamaya çalışan bir yaklaşım teorisi."

Dr. Orbach sözlerine devam ediyor:

"RHIC çarpışmaları ve sicim teorisi, arasındaki ilişki, beklenmeyen ve coşku verici bir gelişmedir. Sicim teorisi, 21.yy fiziğinin, iki büyük entelektüel başarısını birleştirmeye çalışıyor: genel relativite (kütlesel çekim kuvveti) ve quantum mekaniği."

"RHIC'deki bazı gözlemler, quark-gluon plazma(QGP) ile ilgili teorik öngörülere, uygunluk göstermiştir. Quark-Gluon Plazma (QGP), Big bang'den hemen birkaç mikrosaniye sonra, var olduğu farzedilen maddenin, bir çeşididir. Aslında birçok teorisyen, RHIC'nin, 'quark-gluon plazma oluşumu'nu kanıtladığı, sonucuna varmışlardır. Her ne kadar bu konuda çalışanlar, 'quark-gluon plazma oluşumu'nun basit modellerine dayanan eski teorik öngörülerle, deneysel veriler arasında çelişkiler olduğunu vurgulasalar da."

Sam Aranson, Brookhaven'a bağlı Yüksek Enerji ve Nükleer Fizik laboratuarı yöneticisi. Şöyle diyor:

"Bizler, bu şekilde öngörülen bir plazma için, gereken ısıya; yani Güneş'in merkezinden 150.000 kez daha fazla sıcaklığa ve enerji yoğunluğuna ulaştığımızı biliyoruz."

"Haziran 2000'den 2003'e kadar süren fizik çalışmalarından elde edilen, RHIC verilerinin, analizine dayanan genel görüş, RHIC'deki altın iyonlarının çarpışmasından ortaya çıkacak maddenin, gazdan çok sıvıya benzeyeceği yönündeydi."

"Kanıt, ayrı ayrı çarpışmalardan üretilen binlerce parçacıktan alınan rastgele örneklerin ölçümlenmesiyle ortaya çıktı. Bu ölçümler gösterdi ki; parçalanan çekirdeğin oluşturduğu hacme göre değişen basınca, bir tepki olarak, çarpışmada üretilen ve başlangıçta mevcut olan parçacıklar, kolektif hareket etmeye meyilliydiler. Elde edilen oluşum, sıvı hareketinin özellikleri ile benzer olduğundan, bilim adamları, bu sonuç maddenin, akışkan olduğuna işaret ettiler.
"Her molekülü rasgele hareket eden sıradan sıvıların aksine, RHIC'de oluşan sıcak madde, parçacıkları arasında yüksek derecede koordinasyon olan ve değişen çevreye doğru hareket eden, tek bir varlık gibi davranıyordu. Bir bakıma balık sürüsü gibi bir model içinde hareket ediyordu."

Sam Aranson diyor ki:

"Bu sıvı hareketi, neredeyse mükemmeldir ve hidrodinamiğin denklemleriyle açıklanabilir. Bu denklemler, teorik olarak mükemmel sayılan sıvıları tanımlamak için geliştirilmişlerdir. Mükemmel sıvılar, son derece düşük viskoziteye (yapışkanlığa) sahiptirler. Ve parçacıkları arasındaki, 'yüksek derecedeki etkileşim'e bağlı olarak, hızla 'termal denge'ye ulaşırlar. RHIC bilim adamları, bu örneğin viskozitesini, tam olarak ölçmeyi başaramamışlardır. Ancak akan maddeyi nitelik olarak değerlendirdiklerinde, akışkanlığının çok yüksek, hatta 'quantum mekanik limiti'ne yaklaştığı, sonucunu çıkarmışlardır."

"Tüm bu gerçekler, bizi şu şekilde ifadeye zorluyor: Kolektif etkileşimin derecesi, hızlı ısınma ve aşırı düşük viskozite, RHIC'de oluşturulan maddeyi, neredeyse 'mükemmel bir sıvı' yapıyor. Maddenin bu yeni halindeki 'enerji yoğunluğu', olağanüstü yüksektir. Hatta orta yoğunluktaki sıradan bir nükleer maddeden, çok daha yüksektir."

"Son gelişmeler, maddenin bu yeni halinin, 'quark-gluon plazması'nın bir formu olma olasılığını değiştirmemiştir. Sadece bu form, daha önce düşünüldüğünden biraz daha farklıdır."

"RHIC'de gözlemlenen, quark ve gluonlar arasındaki güçlü bağlantıdan sonra, standart hesaplamalarında, bu ilişkiyi göremeyen teorik fizikçiler, eski model ve öngörülerini, yeniden gözden geçirmeye başladılar."

Brookhaven Laboratuar Müdürü Praveen Chaudhari diyor ki:
" Evren'in doğumundan sonraki, ilk birkaç mikro saniyede var olduğuna inanılan 'mükemmel sıvı'yı, Evren'in ilk koşullarını oluşturmaya çalışarak, laboratuar ortamında elde edebilmek, gerçekten çok hayret verici oldu. 4 RHIC çalışma grubu, operasyonun, 4. ve 5. yıllara ait verileri toplayıp analiz ediyorlar. Ben yakın gelecekte, çok daha dikkat çekici açıklamalar yapılacağını umuyorum."

Kaynak: Brookhaven Ulusal Laboratuarı internet sitesi, Çev: Gökben Coşkun.